NGHỆ TĨNH - ĐỎ

PHONG TRÀO CÁCH MẠNG 1930 - 1931 VỚI ĐỈNH CAO XÔ VIẾT NGHỆ TĨNH

Nửa đầu những năm 1930, dưới sự lãnh đạo thống nhất của Đảng phong trào đấu tranh của quần chúng đã phát triển mạnh mẽ khắp cả ba miền Bắc - Trung - Nam, tại nhiều địa phương như Nam Định, Hải Phòng, Sài Gòn, Thái Bình, Nghệ An, Hà Tĩnh... truyền đơn, cờ đỏ búa liềm của Đảng đã xuất hiện ở nhiều nơi.

Phong trào đấu tranh đặc biệt mạnh mẽ bắt đầu từ tháng 5. Ngày quốc tế lao động 1-5-1930, lần đầu tiên công nông và dân chúng Đông Dương, dưới sự lãnh đạo của Đảng tỏ rõ dấu hiệu đoàn kết với vô sản thế giới và biểu dương lực lượng mình. Dưới các hình thức như mít tinh, bãi công, biểu tình, tuần hành... Các cuộc đấu tranh của công nhân đã nổ ra trong các xí nghiệp ở Hà Nội, Hải Phòng, Nam Định, Vinh - Bến Thủy, Sài Gòn - Chợ Lớn...

Các cuộc đấu tranh của nông dân cũng đã nổ ra ở nhiều địa phương thuộc các tỉnh Thái Bình, Hà Nam, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Ngãi, Bình Định và hầu như khắp các tỉnh miền nam. Không khí ngày 1-5 sôi nổi khắp từ Bắc chí Nam, bất chấp thực dân Pháp điên cuồng ra tay bắt bớ, giam cầm, đàn áp phong trào. Sau ngày 1-5 làn sóng đấu tranh bắt đầu dâng cao, riêng trong tháng 5-1930 cả nước có 16 cuộc đấu tranh của công nhân, 34 cuộc đấu tranh của nông dân, 4 cuộc đấu tranh của học sinh và dân nghèo thành thị. 

Nghệ Tĩnh là nơi phong trào phát triển mạnh mẽ nhất. Đến tháng 9-1930 phong trào công nông đã phát triển tới đỉnh cao. Khẩu hiệu đấu tranh chính trị kết hợp với các khẩu hiệu kinh tế. Hình thức đấu tranh đã diễn ra quyết liệt, quần chúng đã vũ trang tự vệ, biểu tình thị uy vũ trang, tiến công vào cơ quan chính quyền địch ở địa phương.

Thực dân Pháp và tay sai điên cuồng khủng bố đàn áp. Ngày 12-9-1930, để hưởng ứng cuộc đấu tranh của nông dân các huyện và cuộc bãi công của công nhân Vinh - Bến Thủy, một cuộc biểu tình khổng lồ tới 20000 người đã nổ ra ở Hưng Nguyên (Nghệ An)

Thực Dân Pháp cho máy bom đến ném bom thẳng vào đoàn người biểu tình, làm 217 người chết và bị thương. Căm phẫn trước hành động đó, ngay tối hôm sau, một đoàn biểu tình kéo tới phá huyện lị Nam Đàn, cắt dây điện tín, xung đột với lính khố xanh. Tiếp đó, trong suốt hai tháng 9, 10 năm 1930, ở các Huyện Thanh Chương, Diễn Châu (Nghệ An), Hương Sơn (Hà Tĩnh)... nông dân đã vũ trang khởi nghĩa, kéo đến phá huyện lị, nhà giam, nhà ga xe lửa, phá đồn điền của bọn thực dân Pháp. Công nhân Vinh - Bến Thủy bãi công trong suốt hai tháng liền để ủng hộ phong trào nông dân và phản đối chính sách khủng bố của địch.

Trước khí thế đấu tranh của quần chúng, bộ máy chính quyền của đế quốc và phong kiến tay sai ở nhiều huyện bị tê liệt, ở nhiều xã bị tan rã. Trong hoàn cảnh đó, các tổ chức Đảng ở địa phương đã lãnh đạo quần chúng thực hiện quyền làm chủ, tự đứng ra quản lý lấy đời sống của mình. Các ban chấp hành nông hội xã do các chi bộ Đảng lãnh đạo đứng ra quản lí mọi mặt đời sống chính trị và xã hội ở nông thôn, mặc nhiên làm nhiệm vụ của chính quyền nhân dân theo hình thức Xô Viết (kiểu xô viết công nhân, binh lính, của Liên Xô hồi cmt10). lần đầu tiên nhân dân thật sự nắm chính quyền ở địa phương.

Chính quyền cách mạng đã kiên quyết trấn áp bọn phản cách mạng bãi bỏ các thứ thuế do đế quốc và phong kiến đặt ra, đồng thời thực hiện các quyền tự do dân chủ của nhân dân, chia lại ruộng đất công cho nông dân, bắt địa chủ giảm tô, xóa nợ, khuyến khích nhân dân học chữ quốc ngữ, bài trừ mê tín dị đoan và các hủ tục... Các tổ chức quần chúng, từ những hình thức thấp như phường, ban, hội tương tế, hội thể dục đến các hình thức cao như nông hội, công hội, hội phụ nữ, đoàn thanh niên phản đế, hội học sinh, hội cứu tế đỏ... đều phát triển rất mạnh. Việc tuyên truyền giáo dục ý thức chính trị cho quần chúng bằng hội nghị, mít tinh, sách báo cách mạng được đặc biệt chú trọng và tổ chức rộng rãi. Mỗi làng có tổ chức các đội tự vệ vũ trang với bất kì loại vũ khí nào (hình thức llvt sơ khai của qdnd VN). Nhờ đó trật tự trị an làng xóm được bảo đảm, nạn trộm cướp không còn. 

Tuy mới thành lập ở một số xã, thời gian tồn tại chỉ được 4-5 tháng, nhưng Xô viết Nghệ - Tĩnh đã tỏ rõ bản chất cách mạng và tính ưu việt của nó. Đó là một chính quyền của dân nên đã đem lại nhiều lợi ích căn bản cho nhân dân.

Hoảng sợ trước phong trào quần chúng lên cao và trước ảnh hưởng của Đảng Cộng Sản ngày càng lớn mạnh, đế quốc Pháp đã khủng bố cực kì tàn bạo. Sau cuộc ném bom tàn sát đẫm máu cuộc biểu tình ngày 12-9-1930 ở Hưng Nguyên, chúng điều động lính Pháp và lính khố xanh về đóng chốt tại thành phố Vinh - Bến Thủy là trung tâm phong trào cách mạng Nghệ - Tĩnh. Đồng thời, chúng đóng nhiều đồn bốt trong hai tỉnh để sẵn sàng đàn, áp khủng bố phong trào. Cùng với việc cho quân lính đi bắn giết dân chúng đốt phá, triệt hạ làng mạc, chúng còn ra sức sử dụng những thủ đoạn chia rẽ, dụ dỗ, mua chuộc. Vì vậy, nhiều cơ quan lãnh đạo của Đảng bị phá vỡ, hàng vạn cán bộ, đảng viên và chiến sĩ yêu nước bị bắt, bị tù đày huặc bị giết.

Từ giữa năm 1931, phong trào tạm thời lắng xuống và cuộc đấu tranh chuyển sang một giai đoạn mới.

Phong trào cách mạng 1930-1931 với cao trào Xô Viết Nghệ - Tĩnh là một đợt tổng diễn tập đầu tiên của quần chúng về hình thức, phương pháp đấu tranh, mô hình tổ chức chính quyền cách mạng... qua phong trào Đảng được về chỉ huy, lãnh đạo cách mạng, đưa ra khẩu hiệu, phương thức đấu tranh thu hút nông dân đi theo cách mạng, xây dựng được khối liên minh công nông vững chắc làm chỗ dựa, quần chúng được tuyên truyền, giác ngộ, tổ chức tạo nên sức mạnh... Cao trào 1930-1931 đã để lại nhiều bài học kinh nghiệm quí giá.